Mithat Sancar

Mithat Sancar (1963, Nusaybin, Mardin), kamu hukuku ve anayasa hukuku alanında uzman bir hukuk profesörü, insan hakları odaklı akademisyen, yazar ve siyasetçidir. 2015’ten itibaren Halkların Demokratik Partisi (HDP) ve ardılı çizgideki partilerden milletvekilliği yapan Sancar, 23 Şubat 2020’de HDP eş genel başkanlığına seçilerek Türkiye’de demokrasi, barış süreci, Kürt meselesinin siyasal çözümü ve hukuk devleti tartışmalarının önde gelen isimlerinden biri hâline gelmiştir.¹²³⁴

Doğum Tarihi, Kökeni ve Aile Hayatı

Mithat Sancar, 1963 yılında Mardin’in Nusaybin ilçesinde Arap kökenli bir ailede doğmuştur. Bazı biyografik kaynaklar doğum tarihini 1 Ocak 1963 olarak verirken, resmî ve ansiklopedik metinlerde yıl olarak 1963 bilgisi öne çıkmaktadır. Babasının adı Tevfik, annesinin adı Munire’dir.⁵⁶³¹

Kendisi, Nobel Kimya Ödüllü Prof. Dr. Aziz Sancar ile baba tarafından kuzen olduklarını, aile içinde Arapça konuşulduğunu çeşitli demeçlerinde ifade etmiş ve her ikisinin de Arap asıllı olduklarını özellikle vurgulamıştır. Evli olan Mithat Sancar’ın eşi akademisyen Türkan Sancar’dır; çiftin iki çocuğu bulunmaktadır.⁴⁵¹

Erken Yaşamı ve Eğitimi

Sancar, ilkokul ve ortaokulu doğduğu yer olan Nusaybin’de, liseyi ise Diyarbakır Öğretmen Lisesi’nde tamamlamıştır. Bu dönemde hem Kürt coğrafyasının toplumsal-siyasal atmosferini yakından tanımış hem de ileride yoğun biçimde çalışacağı devlet, kimlik ve haklar tartışmalarına zemin hazırlayan bir çevrede yetişmiştir.³⁵¹⁴

1984 yılında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olmuş, kamu hukuku alanında lisans eğitimini tamamlamıştır. Mezuniyetinin hemen ardından Diyarbakır merkezli Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde araştırma görevlisi olarak akademik hayata adım atmış, Ankara Üniversitesi’ndeki yüksek lisans ve doktora çalışmalarının bir bölümünü Almanya Münster’deki Westfalya Wilhelm Üniversitesi’nde sürdürmüştür.²³⁴

Akademik Kariyer

Mithat Sancar, 1995 yılında “Temel Hakların Yorumu” başlıklı teziyle Ankara Üniversitesi’nde anayasa hukuku alanında doktorasını tamamlamıştır. 1999’da “Hukuk Devleti” konulu çalışmasıyla doçent unvanını almış, 2006–2007 yıllarında Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Genel Kamu Hukuku Anabilim Dalı’nda profesörlüğe yükselmiştir.⁷⁶⁵³⁴

Akademik çalışmalarının merkezinde devlet kuramı, insan hakları, anayasa hukuku, yargı teorisi, çatışma çözümü ve geçiş süreci adaleti (transitional justice) yer almaktadır. Ankara Üniversitesi dışında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ndeki Yakın Doğu Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde de dersler vermiş, böylece hem Türkiye hem de bölge ülkelerinde kamu hukuku tartışmalarında tanınan bir akademik otorite hâline gelmiştir.⁵²³⁴

İnsan Hakları ve Sivil Toplum Faaliyetleri

Sancar, 1990’lardan itibaren Türkiye insan hakları hareketinin kurumsallaşma sürecinde aktif rol oynamıştır. Ankara merkezli Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) ve İnsan Hakları Enstitüsü (TİHAK) kurucuları arasında yer almış, bu yapılar üzerinden işkence, devlet şiddeti, hak ihlalleri ve demokratikleşme konularında çalışmalar yürütmüştür.²

1998–2003 yılları arasında İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) Türkiye’de insan hakları hareketine ilişkin yıllık konferanslarının düzenlenmesinde akademisyen Tanıl Bora ile birlikte önemli görevler üstlenmiş, böylece hem akademi hem de aktivizm alanlarını birbirine yaklaştıran bir köprü işlevi görmüştür. Devlet-toplum ilişkileri, çatışma çözümü ve geçmişle yüzleşme temalarını bu konferans ve raporlar üzerinden kamuoyu gündemine taşımıştır.⁸²

Gazetecilik, Köşe Yazarlığı ve Entelektüel Faaliyetler

Mithat Sancar, 2000’li yıllarda akademik kimliğini kamuoyu nezdinde görünür kılan başlıca alanlardan biri olarak basın-yayın faaliyetlerini seçmiştir. BirGün ve Taraf gazetelerinde düzenli köşe yazıları kaleme almış, ayrıca Milliyet ve Başhaber/Basnews gibi yayınlarda da yazılar yayımlamıştır.³⁴²

Başta Birikim dergisi olmak üzere farklı dergilerde siyaset teorisi, insan hakları, devlet aklı, militarizm ve geçiş dönemi adaleti üzerine çok sayıda makalesi yayımlanmıştır. IMC TV başta olmak üzere çeşitli televizyon kanallarında programlar yapmış, Erol Katırcıoğlu ile birlikte “Arayış” gibi programlarda Türkiye’nin demokratikleşme gündemini tartışan bir entelektüel figür olarak öne çıkmıştır.⁸⁵³

Siyasi Kariyerinin Başlaması

Akademik ve sivil toplum faaliyetleriyle tanınan Sancar, aktif partili siyasete HDP üzerinden girmiştir. Eski öğrencilerinden olan HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’ın davetiyle 7 Haziran 2015 genel seçimlerinde HDP’den milletvekili adayı olmayı kabul etmiş, bu amaçla Ankara Üniversitesi’ndeki öğretim üyeliği görevini askıya almıştır.⁵²

7 Haziran 2015 seçimlerinde HDP’nin Mardin birinci sıra adayı olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne girmiş, Kasım 2015 erken seçimlerinde ve 24 Haziran 2018 genel seçimlerinde de yeniden Mardin milletvekili seçilmiştir. Böylece 25., 26. ve 27. yasama dönemlerinde HDP Mardin milletvekili olarak görev yapmış, Meclis’te özellikle anayasa, insan hakları, yargı bağımsızlığı ve çözüm süreci bağlamında konuşmalarıyla dikkat çekmiştir.⁹¹³

HDP Eş Genel Başkanlığı ve Son Dönem Siyaseti

Mithat Sancar, 23 Şubat 2020’de gerçekleştirilen 4. Olağan HDP Kongresi’nde Pervin Buldan ile birlikte partinin eş genel başkanı seçilmiştir. Bu göreviyle, hem çözüm süreci mirasını savunan hem de baskı altındaki muhalefet alanını genişletmeye çalışan bir çizginin sembol isimlerinden biri hâline gelmiştir.¹⁰¹²³

2023 seçimlerinde bu kez Şanlıurfa’dan milletvekili adayı gösterilen Sancar, 28. Dönem’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde Şanlıurfa milletvekili olarak görev yapmaya başlamış, Anayasa Komisyonu ve Anayasa-Adalet Karma Komisyonu üyeliği üstlenmiştir. TBMM resmî özgeçmişine göre çok iyi düzeyde Almanca, iyi düzeyde İngilizce, Arapça ve Kürtçe bilen Sancar, yasama faaliyetlerinde özellikle anayasal düzen, yargı reformu ve Kürt meselesinin barışçıl çözümü başlıklarında öne çıkmaktadır.¹¹⁴

Barış Süreci, Akil İnsanlar Heyeti ve Çözüm Arayışları

Sancar, 2013 yılında Adalet ve Kalkınma Partisi Hükûmeti tarafından başlatılan “çözüm süreci” kapsamında oluşturulan 63 kişilik Akil İnsanlar Heyeti’ne Marmara Bölgesi temsilcisi olarak dâhil edilmiştir. Bu görev, onu çatışmaların sona erdirilmesi, demokratik çözüm ve müzakere süreçlerinin toplumsal meşruiyeti üzerine çalışan bir hukukçu ve siyasetçi olarak öne çıkarmıştır.⁶³⁵

Kürt meselesinin siyasal ve demokratik yollarla çözümü, geçiş dönemi adaleti mekanizmaları, geçmişle yüzleşme ve hakikat komisyonları gibi başlıklarda Türkçe, Almanca ve İngilizce dillerinde çok sayıda akademik ve gazetecilik ürünü kaleme almıştır. BBC Arapça gibi bölgesel yayın organları da, PKK ile devlet arasındaki barış süreci tartışmaları bağlamında Dem Parti/HDP heyetlerinde adının geçtiği görüşmeleri aktarmış, böylece Türkiye dışı Arapça kamuoyunda da tanınan bir figür hâline gelmesini sağlamıştır.¹²¹⁰⁴³

Çalışma Alanları ve Akademik Katkıları

TBMM ve HDP kaynaklarına göre Sancar’ın akademik ilgi alanları; devlet kuramı, insan hakları, anayasa hukuku, yargı teorisi, çatışma çözümü ve geçiş süreci adaletidir. Bu çerçevede hem Türkiye’deki otoriterleşme, militarizm ve güvenlikçi politikalar hem de uluslararası karşılaştırmalı hukuk bağlamında çalışmalar yapmıştır.¹⁰⁴⁸²

Ankara Üniversitesi ve Yakın Doğu Üniversitesi’nde verdiği dersler aracılığıyla çok sayıda hukukçunun yetişmesinde rol oynamış, geçiş dönemi adaleti, insan hakları hukuku ve demokratikleşme temalarını Türkiye’de hukuk eğitiminin önemli tartışma başlıkları arasına taşımıştır. Konferans ve panellerdeki sunumları, Türkiye’de akademi–siyaset–sivil toplum üçgeninin kesişiminde yer alan eleştirel bir kamu hukukçu profiline işaret etmektedir.⁴²³¹⁰

Kitapları, Çevirileri ve Diğer Eserleri

Farklı yayınevlerinden çıkan çok sayıda kitabı ve derleme çalışması bulunan Mithat Sancar’ın başlıca eserleri arasında “Geçmişle Hesaplaşma: Unutma Kültüründen Hatırlama Kültürüne”, “Şehrin Zulası: Ankara Kalesi” ve “”Devlet Aklı” Kıskacında Hukuk Devleti” adlı kitaplar sayılmaktadır. Bu eserlerde, devlet aklı, resmi tarih, hafıza siyaseti ve hukuk devleti ilkesi arasındaki gerilimleri teorik ve tarihsel örnekler üzerinden incelemektedir.⁶⁸

Sancar, Alman düşünür Jürgen Habermas’ın kamusal alan kuramını anlattığı temel eseri “Strukturwandel der Öffentlichkeit”i (Kamusal Alanın Yapısal Dönüşümü) Tanıl Bora ile birlikte Türkçeye çevirerek Türkiye’de siyaset teorisi literatürüne önemli bir katkı sunmuştur. Ayrıca insan hakları, geçiş dönemi adaleti ve devlet-toplum ilişkileri üzerine Türkçe, Almanca ve İngilizce makaleler yayımlamış; bu yönüyle çok dilli bir akademik üretkenlik sergilemiştir.¹³²¹⁰⁴

Düşünceleri ve Siyasal Konumlanışı

Sancar’ın düşünsel çizgisi, hukuk devleti, kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı ve çoğulcu demokrasi ilkelerini merkeze alan eleştirel bir kamu hukuku yaklaşımıyla tanımlanabilir. Yazılarında ve konuşmalarında, devletin “akıl” ve “güvenlik” söylemleriyle hak ve özgürlükleri sınırlamasını eleştirirken, insan hakları ve toplumsal barış temelli bir siyasal-hukuksal yeniden yapılanmayı savunmaktadır.⁶⁸²³

Kürt meselesi bağlamında etnik temelli milliyetçiliğin karşısına çoğulcu, çok dilli, yerel demokrasiye dayalı bir Türkiye vizyonu koymakta; kimlik taleplerinin demokratik anayasal çerçeve içinde tanınmasını savunmaktadır. Geçmişle yüzleşme, hakikat komisyonları, faili meçhul cinayetler ve zorla kaybetmelerin aydınlatılması gibi başlıklarda uluslararası deneyimlere atıf yaparak Türkiye’de benzer mekanizmaların kurulmasını önermektedir.⁸²³¹⁰

Dil Yetkinlikleri ve Uluslararası Görünürlük

TBMM’nin resmî biyografisine göre Mithat Sancar çok iyi düzeyde Almanca; iyi düzeyde İngilizce, Arapça ve Kürtçe bilmektedir. Bu dil yetkinliği, hem Almanya’da yürüttüğü lisansüstü çalışmalar hem de Avrupa ve Ortadoğu merkezli konferans ve toplantılara etkin katılımı açısından belirleyici olmuştur.¹⁰⁴

Kurdipedia ve benzeri çok dilli çevrimiçi ansiklopediler, Sancar’ı “Arap kökenli Türk kamu ve anayasa hukuku profesörü, köşe yazarı ve çevirmen” olarak tanımlamakta; böylece Kürtçe ve İngilizce dillerinde de biyografik bilgilerini erişilebilir kılmaktadır. Wikidata gibi veri tabanlarında da Almanca ve başka dillerdeki Vikipedi maddelerine bağlantılar bulunması, hakkında çok dilli bir uluslararası bilgi ağı oluştuğunu göstermektedir.¹⁴¹⁵¹⁶

Önemi ve Etkileri

Mithat Sancar, Türkiye’de hem akademi hem de siyaset sahnesinde insan hakları merkezli kamu hukuku anlayışının önde gelen temsilcilerinden biri olarak değerlendirilmektedir. Devlet kuramı, hukuk devleti ve geçiş dönemi adaleti alanlarındaki çalışmaları, Türkiye’de otoriterleşme ve demokrasi tartışmalarına teorik bir çerçeve sunarken; milletvekilliği ve eş genel başkanlık görevleri pratik siyasal alanda bu tartışmaları somut politika önerilerine dönüştürmektedir.²³⁴¹⁰

2013 çözüm sürecinde Akil İnsanlar Heyeti’nde yer alması, 2015 sonrası çatışmaların yeniden yoğunlaştığı dönemde ise “barışçıl ve demokratik çözüm” söylemini ısrarla savunması, onu Türkiye’nin barış ve demokratikleşme eksenli siyasetinin sembol figürlerinden biri hâline getirmiştir. Çok dilli akademik ve siyasi üretimi sayesinde yalnızca Türkiye’de değil, Almanca ve İngilizce literatürde de referans verilen bir isimdir.³⁴⁵²¹⁰

Hakkında İddialar, Soruşturmalar ve Tartışmalar

Türkiye’de muhalif siyasetçilerin sıkça maruz kaldığı yargı süreçleri Mithat Sancar için de geçerli olmuştur. Örneğin Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığı, 21 Mart 2021 Nevruz kutlamalarında yaptığı konuşma nedeniyle Sancar hakkında “terör örgütü propagandası” yaptığı iddiasıyla soruşturma başlatmıştır. Bu soruşturma, HDP yöneticileri ve milletvekillerine yönelik geniş kapsamlı ceza soruşturmalarının bir parçası olarak değerlendirilmiştir.¹

Sancar ve temsil ettiği siyasal çizgi, iktidar çevrelerince zaman zaman “terörle arasına mesafe koymamak”la eleştirilirken; kendisi, barışçıl çözüm, diyalog ve müzakere vurgusunun terörün değil demokrasinin gereği olduğunu savunan açıklamalar yapmıştır. Bu tartışmalar, onun kamuoyu nezdindeki imajını hem sert kutuplaşmaların hedefi hâline getirmekte hem de demokratik çözüm ve hukuk devleti savunusunun simgesel temsilcisi konumunu güçlendirmektedir.⁸²³¹⁰

---

 

References

1. HDP’li Mithat Sancar Kimdir? Nerelidir? Kaç Yaşında? Mithat Sancar Kürt mü? – HDP Eş Genel Başkanı Mithat Sancar kimdir? Mithat Sancar aslen nerelidir? Kaç Yaşında? Mithat Sancar…

1. Mithat Sancar – Wikipedia

1. Mithat Sancar – Vikipedi – Mithat Sancar (1963, Nusaybin, Mardin), Arap asıllı Türk siyasetçi, milletvekili, Hukuk profesörü, a…

1. Mithat SANCAR – Türkiye Büyük Millet Meclisi Resmi İnternet Sitesi

1. Mithat Sancar kimdir? – Mithat Sancar kimdir? : Mithat Sancar Biyografisi, Mithat Sancar Fotoğrafları, Mithat Sancar Videola…

1. Mithat Sancar Kimdir? – Mithat Sancar Hayatı ve Biyografisi – Mithat Sancar, 1963 yılında Mardin’in Nusaybin ilçesinde doğmuştur. Diyarbakır Öğretmen Lisesinden m…

1. HDP’li Mithat Sancar kimdir, aslen nerelidir? Kaç yaşında? – HDP’li Siyasetçi Mithat Sancar hayatı merak ediliyor. Peki Mardin Milletvekili ve HDP Genel eşbaşkan…

1. Mithat Sancar

1. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ – Türkiye Büyük Millet Meclisi Resmi İnternet Sitesi

1. Co -Chairs – Mithat Sancar was born in Mardin / Nusaybin in 1963. He attended elementary … He has published var…

1. Mithat Sancar; Kimdir,Kaç Yaşında? Nereden Milletvekili Adayı? – AYRINTILAR halktv.com.tr’DE

1. ماذا يعني إعلان حزب العمال الكردستاني الانسحاب من منطقة زاب؟ – BBC – وفي إطار عملية السلام، التقى وفد من حزب المساواة وديمقراطية الشعوب (DEM)، المؤلف من برفين بولدان ومي…

1. Mithat Sancar (translator of Kamusallığın Yapısal Dönüşümü) – Mithat Sancar (born 1963 in Nusaybin) is a Turkish professor of public and constitutional law, colum…

1. Mithat Sancar – Kurdipedia.org – Mithat Sancar (born 1963) is a Turkish professor of public and constitutional law, columnist and tra…

1. Mithat Sancar – Wikidata – Mithat Sancar. Turkish statesperson (born 1963). In more languages. Spanish … German Wikipedia · I…

1. Kurdipedia – Mithat Sancar – Mithat Sancar