Shanaz Ibrahim Ahmed

Shanaz (Şanaz / Shahnaz) Ibrahim Ahmed, Iraklı Kürt siyasetçi, yazar ve Irak Cumhurbaşkanı Abdullatif (Abdul Latif) Reşid’in eşi olarak 17 Ekim 2022’den bu yana Irak’ın First Lady’si (Birinci Hanım) konumunda bulunan, köklü bir siyasal ve entelektüel Kürt ailesinden gelen önemli bir figürdür. Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB / PUK) içinde uzun yıllardır aktif olup hem parti örgütlenmesinde hem de insani ve sivil toplum çalışmalarında etkili rol oynamış, keskin siyasi eleştirileri ve köşe yazılarıyla tanınmıştır.¹²³⁴⁵

Doğum Tarihi, Doğum Yeri ve Aile Kökeni

• Tam adı: Shanaz (Şanaz / Shahnaz) Ibrahim Ahmed.
• Doğum tarihi: 2 Ocak 1954 (bazı kaynaklar yalnızca 1954 yılını verir).²¹
• Doğum yeri: Irak Kürdistanı’nda Süleymaniye kentinin Sabonkaran (Sabonkaran/Sabonkaran) mahallesi.⁴¹²

Ailesi Kürt siyasal tarihi ve edebiyatı açısından son derece etkili bir ailedir:

• Babası: İbrahim Ahmed; Kürt yazar, gazeteci ve siyasetçi, 20. yüzyıl Kürt ulusal hareketinin önde gelen isimlerindendir.⁶⁷¹²
• Annesi: Galawezh Salh Fatah; romanlarıyla tanınan bir Kürt edebiyatçısıdır.¹²
• Kardeşi: Hero (Hiro) Ibrahim Ahmed; eski Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani’nin eşi ve geçmiş dönemin First Lady’si olup, PUK içinde etkili bir siyasal aktördür.²⁶⁴¹
• Diğer kardeşleri arasında, siyaset ve entelektüel alanda adı geçen Helo (Halu) Ibrahim gibi isimler bulunur.⁴

Bu soy bağı nedeniyle Shanaz Ibrahim Ahmed, hem Kürt ulusal hareketi hem de Irak siyasal sistemi içinde “İbrahim Ahmed – Talabani ailesi”nin devamı ve temsilcilerinden biri olarak görülmektedir.³⁴

Çocukluk ve Gençlik Yılları

Shanaz Ibrahim Ahmed’in çocukluğu, Irak’ta askeri darbeler, Kürt isyanları ve iç çatışmalarla şekillenen çalkantılı bir döneme denk gelir. Ailesi, babasının siyasal faaliyetleri ve Kürt hareketi içindeki rolü nedeniyle sık sık yer değiştirmiş, bu da onun eğitim hayatını sürekli kesintiye uğratmıştır.¹²⁴

Öne çıkan hususlar:

• 1958 Irak darbesi sonrası aile Bağdat’a taşındı; Shanaz ilkokula burada başladı.²¹
• Daha sonra yeniden Süleymaniye’ye dönerek Khanzad okulunda eğitimini sürdürdü; bu dönem sık sık dağlara sığınmak zorunda kaldıklarını ifade ettiği bir dönemdir.¹²
• 1964’te Kürt hareketi içi anlaşmazlıklar ve çatışmalar nedeniyle aile önce İran sınır köylerine, ardından Tahran’a geçti.⁴²¹
• Kısa süre sonra tekrar Bağdat’a dönerek ortaöğrenimini burada, Farsça eğitim veren bir okulda tamamladı.²¹

Bu sürekli göç ve baskı ortamı, ilerleyen yıllarda onun siyaset ve yazılarında sıkça vurguladığı “zulüm, adalet, sürgün, ulusal haklar ve barış” gibi temaların kişisel arka planını oluşturmaktadır.⁸³⁴

Eğitim Hayatı

Kaynaklarda eğitimine dair anlatımlar kısmen farklılık gösterse de genel çerçeve şu şekilde özetlenebilir:

• 1972’de Bağdat Üniversitesi’nde fen alanında yükseköğrenime başladı.¹²
• 1973’te Baas rejiminin Kürtlere yönelik baskılarının artmasıyla kardeşleriyle birlikte Kahire’ye kaçmak zorunda kaldı; burada formel eğitimine devam edemedi.⁴²¹
• Ardından Beyrut’a geçerek mühendislik eğitimi almaya çalıştı; bölgedeki siyasal koşullar bu süreci güçleştirdi.¹
• Bazı Arapça ve Farsça kaynaklar, eğitimini daha sonra Londra’da tamamlayarak Güzel Sanatlar alanında mezun olduğunu belirtir; bu bilgi İngilizce biyografilerde net biçimde tekrarlanmamakla birlikte sıkça atıf yapılmaktadır.⁹¹⁰⁴

Eğitimine dair ayrıntılar farklı dillerdeki kaynaklarda kısmen çelişkili olsa da, ortak nokta, gençlik yıllarında Bağdat, Tahran, Kahire, Beyrut ve nihayet Londra arasında geçen çok dilli ve çok kültürlü bir eğitim–sürgün hattı içinde yetişmiş olmasıdır.²⁴¹

Sürgün, Diaspora ve 1970–1990’lar

1970’li ve 1980’li yıllar, hem aile hem de Kürt hareketi açısından yoğun çatışma, sürgün ve örgütlenme dönemidir. Shanaz Ibrahim Ahmed, bu dönemde silahlı mücadele yerine ağırlıklı olarak diplomasi, propaganda, yardım toplama ve siyasi lobi faaliyetleriyle öne çıkmıştır.⁸⁴

• 1973–1975 döneminde Kahire, Beyrut ve Zagros Dağları hattında aile ve Kürt direnişiyle birlikte hareket etti; zaman zaman dağlarda gerilla bölgelerinde ailesine katıldı.²¹
• 1975’teki Cezayir Anlaşması ve Kürt ayaklanmasının çöküşünün ardından, ailenin önemli kısmı sürgüne gitmek zorunda kaldı; İngiltere bu sürgün merkezlerinden biri oldu.⁷⁶⁸
• Londra’da Kürt öğrenciler ve sürgündeki siyasal çevrelerle birlikte propaganda, bilgilendirme toplantıları ve Kürt davasına destek kampanyalarında etkin rol oynadı.³⁴
• PUK’un dış örgütlenmelerinde görev aldı; Avrupa’daki Kürt öğrenci birlikleri ve diaspora ağlarının gelişmesinde etkili oldu.³⁴

Bu yıllarda edindiği uluslararası tecrübe, ileride First Lady olarak üstlendiği diplomatik ve insani misyonların da temelini oluşturmuştur.⁸³

PUK (Kürdistan Yurtseverler Birliği) İçindeki Konumu

Shanaz Ibrahim Ahmed, PUK içinde uzun süredir üst düzey yönetici konumundadır.¹¹³⁴

• PUK Siyasi Büro üyesi ve Siyasi Büro idare heyetinde yer alan sekiz kilit liderden biri olarak tanımlanır.¹¹³
• Uzun yıllar PUK’un yurt dışı örgütlenmesinden sorumlu olmuş, parti adına Avrupa ve diğer ülkelerdeki merkezleri koordine etmiştir.³⁴
• Son yıllarda özellikle Süleymaniye, Çemçemal, Şarazor, Germiyan ve Raperin bölgelerindeki PUK merkezlerinin gözetiminden ve örgütsel yenilenme süreçlerinden sorumlu bir yönetici olarak öne çıkmaktadır.¹¹

Arapça ve Kürtçe haber kaynakları, onu örgütsel yapıya hâkim, kadro yetiştirme ve parti içi dengeyi gözetme becerisi yüksek, buna karşılık yazılarındaki sert üslup nedeniyle parti içinde de kimi zaman tartışma yaratan bir figür olarak nitelendirir.⁹³⁴

Irak’ın First Lady’si Olarak Rolü

Irak Parlamentosu’nun 13 Ekim 2022’de Abdullatif (Abdul Latif) Reşid’i cumhurbaşkanı seçmesinin ardından, Shanaz Ibrahim Ahmed 17 Ekim 2022’de resmen Irak’ın First Lady’si sıfatını aldı.¹²⁹²

• Görevi protokol açısından sembolik olsa da, hem Irak hem de Kürdistan Bölgesi’nde kadınların, çocukların ve kırılgan grupların hakları alanında etkin, görünür bir figür olmayı tercih etmektedir.¹³⁸
• Cumhurbaşkanlığı resmi internet sitesinde “First Lady” başlığı altında siyasi kimliği, PUK üyeliği, çok dilli oluşu ve öncelik verdiği insani–toplumsal temalar vurgulanmaktadır.¹³
• Farklı din ve etnik topluluklar arası diyalog ve birlikte yaşam temasını sıkça öne çıkararak, dini azınlıkları içeren tören ve programlara aktif biçimde katılmaktadır.¹⁴¹³

Bu çerçevede, Irak’ta “First Lady” kurumunun, önceki dönemlerde olduğu gibi, kadınların kamusal konumuna dair sembolik bir vitrin işlevi görmesinin ötesine geçerek sivil toplum ve hak temelli gündemler için bir platforma dönüştürülmesine katkı sağlamaktadır.¹³⁸³

Evliliği ve Özel Yaşamı

• Eşi: Abdullatif (Abdul Latif) Jamal Rashid (Reşid); Kürt kökenli Iraklı siyasetçi, su kaynakları alanında teknokrat ve 2022’den bu yana Irak Cumhurbaşkanıdır.¹²²
• Evlilik tarihi: Çeşitli Arapça ve Farsça kaynaklara göre 1977 yılında evlenmişlerdir.⁹⁴
• Çocukları: İki erkek ve bir kız olmak üzere üç çocuğu vardır.¹⁵⁹³²

Aile, uzun yıllar Londra merkezli sürgün hayatı sürdürmüş, 2003 sonrası Irak’ta Saddam rejiminin devrilmesiyle birlikte Bağdat ve Süleymaniye arasında siyasete daha doğrudan katılmıştır.⁸⁴

Dilleri ve Kültürel Birikimi

Shanaz Ibrahim Ahmed çok dilli bir siyasetçi ve yazardır.

• Ana dili: Kürtçe (özellikle Sorani lehçesi).¹²
• Diğer dilleri: Arapça, Farsça ve İngilizce’yi akıcı düzeyde konuştuğu, Arapça, Kürtçe ve Farsça kaynaklarda açıkça belirtilmektedir.^1591334

Bu dil yetkinliği, hem PUK’un dış ilişkilerinde hem de First Lady olarak uluslararası temaslarında kendisini güçlü kılan niteliklerden biri olarak öne çıkar.³⁸

Yazarlık, Makaleleri ve Eserleri

Shanaz Ibrahim Ahmed yalnızca bir siyasetçi değil, aynı zamanda köşe yazarı ve deneme yazarı olarak da bilinmektedir.

• Düzenli olarak Süleymaniye merkezli “Kurdistani Nwe / Kurdistani Nawa” gazetesinde “Here and There” (Burada ve Orada) başlıklı köşe yazıları kaleme aldığı belirtilmektedir.³
• Yazıları genellikle demokrasi, seçimler, parti içi işleyiş, yolsuzluk, insan hakları ve Kürt toplumunun modernleşmesi gibi konulara odaklanır.⁵⁴³
• Farklı yazılarından derlenen bir kitabının yayımlandığı, Arapça ve Kürtçe kaynaklarda vurgulanmaktadır; kitap daha ziyade politik makaleler ve denemelerden oluşan bir derleme niteliğindedir.¹⁰³
• Farsça medyada, özellikle Kürdistan Bölgesi’ndeki seçim sistemi ve seçmen listeleri hakkındaki eleştirel makaleleri geniş alıntılarla tartışma konusu edilmiştir.⁵

Bu yazı faaliyeti, onu yalnızca bir parti yöneticisi değil, aynı zamanda kamusal entelektüel ve eleştirel bir ses olarak konumlandırmaktadır.

İnsani Çalışmalar, STK Faaliyetleri ve Projeleri

Shanaz Ibrahim Ahmed, özellikle çocuklar, kadınlar, savaş mağdurları ve dini–etnik azınlıklar alanında yürütülen insani faaliyetlere uzun süredir destek vermektedir.

Çocuklara Yönelik Kurumlar

• 1991 Kürt ayaklanması, Birinci Körfez Savaşı ve Irak’a yönelik yaptırımların ardından, İngiltere’de “Kurdistan Children’s Fund (KCF)” adlı kuruluşun kurucuları arasında yer almış, daha sonra kız kardeşi Hero ile birlikte Süleymaniye merkezli “Kurdistan Save the Children (KSC)” örgütünün oluşumuna katkıda bulunmuştur.⁸⁴
• Bu kurumlar aracılığıyla yetim, savaş mağduru ve yoksul çocuklara eğitim, sağlık ve temel ihtiyaç desteği sağlanması hedeflenmiştir.⁸

Dini ve Etnik Çoğulculuk

• 2023 yılında Süleymaniye’deki ASHTI Zerdüşt Tapınağı’nda düzenlenen, farklı dinlere mensup lider ve kanaat önderlerinin katıldığı bir törende, din özgürlüğü, hoşgörü ve birlikte yaşam kültürüne katkılarından ötürü “Kraliçe Şabad” onur ödülü ve Zerdüşt Vakfı kültür ödülü ile onurlandırılmıştır.¹⁴
• Törene İslam’ın Sünni–Şii yorumları, Hristiyanlık, Zerdüştlük, Yahudilik, Yarsanilik, Sâbiîlik ve Bahailik temsilcilerinin katılması, First Lady’nin bu alandaki sembolik rolünü güçlendirmiştir.¹⁴

Sosyal Politika ve Kırılgan Gruplar

Irak Cumhurbaşkanlığı resmi sitesinde, First Lady’nin öncelikleri arasında şu başlıklar öne çıkar:¹³

• Engelli bireyler ve otizm spektrum bozukluğu olan çocuklar için farkındalık ve kapsayıcı politikalar.
• Kadınların güçlendirilmesi, eğitim ve istihdam imkânlarının artırılması.
• Gençler için eğitim, teknoloji ve girişimcilik alanlarında fırsatların geliştirilmesi.
• Yoksulluk, yerinden edilme ve savaş travması yaşayan kesimlere psikososyal ve ekonomik destek.

Bu bağlamda Shanaz Ibrahim Ahmed, First Lady pozisyonunu, katıldığı konferanslar, çalıştaylar ve kurum ziyaretleri yoluyla sosyal politika tartışmalarını görünür kılmak için kullanmaktadır.¹³⁸

Bölgesel Krizler ve İnsani Yardım

• 2023 Şubat depremleri sonrası Türkiye ve Suriye’deki mağdurlara yönelik yardım kampanyalarının Irak ve Kürdistan Bölgesi çapında koordine edilmesi için inisiyatif aldığı, The New Arab gibi kaynaklarda aktarılmaktadır.⁸
• Bu kapsamda hem resmi hem de sivil kanallar üzerinden gıda, barınma ve tıbbi yardım gönderilmesine öncülük etmiştir.⁸

Siyasi Görüşleri ve Söylemi

Shanaz Ibrahim Ahmed’in söylemi, hem PUK içi muhalif–eleştirel çizgi hem de daha geniş ölçekte Kürt ulusal hareketinin geleceğine dair uyarılar içermektedir.

Kürt Ulusal Hareketi ve Birlik Çağrıları

• Güney Kürdistan’daki (Irak Kürdistanı) Kürt siyasi aktörlerinin kişisel ve partisel hesaplar yerine ulusal birlik ve ortak stratejiye odaklanması gerektiğini sıkça vurgular.¹⁶¹⁷⁴
• Geçmişte Kürtlere karşı işlenen katliamların (Enfal, Halepçe vb.) uluslararası düzeyde “soykırım” olarak tanınması için daha sistematik çaba gösterilmesi gerektiğini savunur.¹⁶

Büyük Güçler ve “Kürtler Kiralık Silah Değildir” Çıkışı

2026 başında ortaya atılan, ABD’nin İranlı Kürt muhalif grupları silahlandırarak İran’a karşı kullanma planı iddiaları üzerine yaptığı açıklama, uluslararası medyada geniş yankı bulmuştur.¹⁸¹⁷¹⁹

• Açıklamasında, 1991’te Saddam Hüseyin rejimine karşı ayaklanmaya teşvik edilen Kürtlerin, önceliklerin değişmesiyle yalnız bırakıldığını hatırlatmış, Kürtlerin bir daha benzer şekilde büyük güçlerin “piyonu” olmayacağını söylemiştir.¹⁷¹⁸
• “Kürtleri rahat bırakın, biz kiralık silah değiliz” ifadesi, Kürt kamuoyunda ve bölgesel basında güçlü bir slogan hâline gelmiş, hem ABD’ye hem de bölgedeki diğer güçlere yönelik bir uyarı olarak okunmuştur.²⁰¹⁸¹⁷

Türkiye’nin Askerî Operasyonlarına Eleştirileri

• 2024 yılında sosyal medya hesabı üzerinden, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Irak Kürdistan Bölgesi sınırlarındaki operasyonlarının bazı köyler, tarım alanları ve ibadethaneler üzerinde yıkıcı etkileri olduğunu öne sürmüş; Türkiye’nin hava saldırılarını sert ifadelerle eleştirmiştir.²¹¹⁶
• Türkiye’nin Bağdat Büyükelçisi bu açıklamaları “asılsız iddialar” olarak nitelendirmiş ve iki ülke ilişkilerinin bu tür tartışmalar yerine somut projelerle derinleştirilmesi gerektiğini savunmuştur.²¹

Bu noktada Shanaz Ibrahim Ahmed’in söyleminin, bir yandan Irak devletinin First Lady’si olarak resmi konumunu, diğer yandan Kürt ulusal çıkarlarını önceleyen ve zaman zaman Türkiye gibi bölgesel aktörlerle gerilimli bir çizgiye kayan PUK perspektifini birlikte yansıttığı görülebilir.¹⁸²¹¹⁶

SİHA Saldırıları ve Sürekli Tehdit Vurgusu

• 2024’te Süleymaniye’de gazetecilerle yaptığı bir toplantıda, Kuzey Irak’taki SİHA saldırılarının Güney Kürdistan toprakları için “sürekli bir tehdit” hâlini aldığını belirtmiş; buna karşı daha ciddi bir siyasi tutum geliştirilmemesini eleştirmiştir.¹⁶
• Aynı konuşmada Kürt parti ve aktörlerinin, ulusal meseleler yerine kişisel ve dar parti çıkarlarıyla meşgul olduklarını ifade etmiştir.¹⁶

Demokrasi, Seçimler ve Eleştirel Yazıları

• Kürdistan Bölgesi’ndeki seçim sistemi, seçmen kütükleri ve demokratik süreçlere ilişkin yazılarında, kayıtların şeffaf ve güncel olmadığını, seçmen listelerinde ciddi sapmalar bulunduğunu iddia etmiştir.⁵
• Bazı makalelerinde, bölgedeki “demokrasiyi” ironik bir dille, “kavga ve zincirle birlikte gelen bir demokrasi türü” olarak nitelemiş, bu yazılar PUK dışı çevrelerde de atıf yapılan sert eleştiriler olarak öne çıkmıştır.⁵

Bu yaklaşım, onu hem parti içi hem de bölgesel ölçekte keskin kalemli bir muhalif–eleştirel ses olarak konumlandırmaktadır.⁴⁵

 

---

 

References

1. Shanaz Ibrahim Ahmed – Wikipedia – Shanaz Ibrahim Ahmed (born 1954) is an Iraqi-Kurdish politician and current First Lady of Iraq. Her …

1. Shanaz Ibrahim Ahmed – Wikiwand – Shanaz Ibrahim Ahmed is an Iraqi-Kurdish politician and current First Lady of Iraq. Her husband is P…

1. The first lady of Iraq .. Who is “Shanaz Ibrahim Ahmed” | Arab and world – With the election of Dr. Abdul Latif Jamal Rashid as President of the Republic of Iraq, his wife Sha…

1. صاحبة النقد الجريء.. شاناز ابراهيم احمد سيدة العراق الأولى – شفق نيوز/ بعد أن انتخب البرلمان العراقي، السياسي الكوردي عبد اللطيف رشيد، رئيساً لجمهورية العراق، سل…

1. شاناز ابراهیم احمد : لیست رأی دهندگان دروغ است – سرویس عراق و اقلیم کردستان_ همسر رئیس جمهور عراق در نوشتهای ضمن انتقاد از فرآیند دموکراسی در اقلیم ک…

1. ابراهیم احمد

1. ابراهیم احمد (1914 – 2000 م) – دانلود رایگان مجموعه کتابهای الکترونیکی ابراهیم احمد

1. Shanaz Ibrahim Ahmed: From refugee to the First Lady of Iraq – The New Arab Meets: Politician, writer and current First Lady of Iraq, Shanaz Ibrahim Ahmed, whose h…

1. تعرف على سيدة العراق الاولى شاناز ابراهيم احمد

1. شاناز ابراهیم احمد بانوی اول عراق کیست؟ – زایلە – شاناز ابراهیم احمد، همسر عبداللطیف رشید. مقاله نویس، منتقد و نویسنده چند کتاب می باشد. متولد…

1. Shanaz Ibrahim Ahmed discusses with members of the Leadership … – Shahnaz Ibrahim Ahmed, a member of the administrating board in the Political Bureau of the Patriotic…

1. 8 yıl sonra Irak Cumhurbaşkanlığı İbrahim Ahmed’in ikinci … – Irak’ta bir yıl önce gerçekleşen seçime rağmen henüz hükümet kurulmadı. Uzun süren çaba, müzakere ve…

1. السيـدة الاولـى – عبد اللطيف جمال رشيد – حرم رئيس الجمهورية العراقي السيدة الاولى شاناز ابراهيم احمد سياسية عراقية كردية، وكاتبة، وعضو الاتحا…

1. Iraqi First Lady at ASHTI Zoroastrian Temple in Kurdistan – Zoroastrians.net – Iraqi First Lady, Shanaz Ibrahim Ahmad, wife of the Iraqi President, held a special ceremony at ASHT…

1. شاناز ابراهیم احمد

1. Şanaz İbrahim Ahmet: SİHA saldırıları Güney Kürdistan için sürekli bir tehdittir – RojNews – HABER MERKEZİ Şanaz İbrahim Ahmet, Kürt sorununun dünya kamuoyuna taşınması için Kürtlerin ulusal bi…

1. شاناز ابراهیم احمد: دست از سر کوردها بردارید؛ ما ابزار … – JINHAGENCY – شاناز ابراهیم احمد، در پیامی خطاب به همه طرف‌های درگیر تأکید کرد که مردم کورد نباید به ابزاری در منا…

1. Irak Cumhurbaşkanı’nın eşinden “Kürtleri rahat bırakın” çıkışı – Irak Cumhurbaşkanı Abdullatif Reşid’in eşi Şanaz İbrahim Ahmed, Kürtlerin dünya süper güçleri tarafı…

1. همسر رئیس جمهور عراق: کُردها دیگر ابزار دست هیچ‌کس نخواهند شد – شفقنا – شفقنا- شاناز ابراهیم احمد، همسر رئیس جمهور عراق و عضو دفتر سیاسی اتحادیه میهنی کردستان، با اشاره به …

1. Irak First Lady’si 1991’i hatırlattı: Kürtleri rahat bırakın, kiralık silah değiliz – Sözcü Gazetesi – Irak Cumhurbaşkanı’nın eşi Şanaz İbrahim Ahmed, Kürtlerin “piyon” olarak görülmeyeceğini belirterek …

1. Irak Cumhurbaşkanın eşi Şanaz İbrahim Ahmed, Türkiye’nin operasyonlarını eleştirdi – Türkiye’nin Bağdat Büyükelçisi Anıl Bora İnan, Irak Cumhurbaşkanı Abdullatif Reşid’in eşi Şanaz İbra…

1. Shanaz Ibrahim Ahmed (@firstladyofiraq) / Posts / X

1. اتحادیه میهنی باید پاسخگو باشد/شاناز ابراهیم، خواهر هیروخان، امجدحسین پناهی قاتل فراری دختربچه ۱۳ ساله کرد، را در آغوش گرفت!+ تصاویر – آکام نیوز – آکام نیوز: مقامات ارشد اتحادیه میهنی کردستان عراق و در راس آنها شاناز ابراهیم احمد خان،خواهر هیروخان